Гласарый

Імперыя

Impieryja

Тып дзяржаўнага ўладкавання, які прэтэндуе на ўвасабленне «трансцэндэнтнага парадку» і аб’ядноўвае разнастайныя этнічныя і культурныя групы пад адзінай уладай. Гістарычна імперыі (напрыклад, Габсбургаў або ВКЛ) часта выступалі «інкубатарамі» нацый.

Простае тлумачэнне

Імперыя — гэта палітычны арганізм, які абu{2019}ядноўвае розныя народы, тэрыторыі і мовы пад уладай аднаго цэнтра. Яна заўсёды стварае іерархію: нехта — «ядро», нехта — «правінцыя», нехта — «ускраіна».

Імперыя жыве не толькі сілай, але і культурай: праз мову, школу, карту, літаратурны канон яна робіць сваю перспектыву «нармальнай».

Беларускі прыклад

Беларусь пабывала ўнутры трох мадэрных імперыяў: Расійскай, СССР і (часткова) Рэчы Паспалітай. Кожная пакінула свой слой: ад «Северо-Западного края» да «братэрскіх народаў» — кожны раз з тым жа падзелам на «свайго» і «малодшага».

Чаму гэта важна

Убачыць Беларусь як абu{2019}ект імперскіх практык — не самавіна, а аналітычны ход. Ён дазваляе заўважыць, як катэгорыі тыпу «рэгіён» ці «постсавецкая прастора» зноў ставяць нас на перыферыю, ад якой нехта іншы выводзіць карту.

Крыніцы

  • Kappeler, A. (2001). The Russian Empire: A Multiethnic History.
  • Сьнігір, В. (2020). Беларусь у імперскіх карцінах свету. // arche.by

Гэты артыкул пакуль няпоўны: ёсць тлумачэнне, але няма беларускага прыкладу і крыніц.

Да гласарыя

Пра праект

Гэта праект «Годна»

«Беларуская дэкаланізацыя» — адкрытая навігацыйная база, якую робіць медыя «Годна». Мы збіраем паняцці, падыходы і крыніцы, каб размова пра беларускую суб’ектнасць была дакладнай і даступнай — не толькі для даследчыкаў, але і для аўтараў, рэдакцый, настаўнікаў і студэнтаў.

Гэта не закрытая энцыклапедыя і не фінальнае слова: база будзе дапаўняцца новымі тэрмінамі, крыніцамі і матэрыяламі.

Кожнае слова тут напісана двойчы — кірыліцай і лацінкай. Гэта не аздабленне: «Наша Ніва» з 1906 года выходзіла двума паралельнымі выданнямі, кірылічным і лацінскім, і толькі з 43-га нумара 24 кастрычніка 1912 года засталася адна кірыліца. Гэтая старонка трымае абодва выданні разам.